Thứ bảy, 03/12/2022,


THƠ LỤC BÁT & NHỮNG CÂY BÚT TÀI HOA (20/07/2019) 

 THƠ LỤC BÁT & NHỮNG CÂY BÚT TÀI HOA

 

Tác giả: Hoàng Tấn Đạt

 

Sau giải phóng miền Nam, nhất là từ khi “Đổi mới”, thơ cũng chạy đua theo thời trang đẻ ra nhiều mốt lạ: Loại thì “Âu Á giao duyên”, loại thì “Dịch thơ ta ra tiếng Việt”, loại thì “Mười phần tốc bảy còn ba, đến khi quá đà tốc hai còn một” còn có loại chẳng khác gì hũ nút “Đọc xong hiểu được chết liền”!
Những đứa con tinh thần của các “Mẹ” thơ ấy được nhà thơ Trần Mạnh Hảo gọi là những “Quái thi”, những Quái thi ấy đã làm phí khá nhiều thời gian của người ham của lạ, thích tò mò!
Cũng may - Trong các mốt thời trang, tà áo dài Việt Nam vẫn cứ là vô địch! Trong các mốt thơ thì Lục bát vẫn cứ là vô địch! Nó đã và sẽ sống mãi trong lòng dân tộc.
Những cây Lục bát tài hoa của nước ta - Các bậc Tiền hiền có Nguyễn Du, Tản Đà, Nguyễn Bính, kế tục sau này có Bùi Giáng, Đồng Đức Bốn, Nguyễn Duy, Đặng Vương Hưng, Vương Trọng, Hoàng Đình Quang, Lê Đình Cánh, Trần Mạnh Hảo,Đinh Nam Khương...
Bùi Giáng và Đồng Đức Bốn đã rủ nhau đi gặp các bậc Tiền hiền còn Đinh Nam Khương, Nguyễn Duy... Đặng Vương Hưng, Trần Mạnh Hảo Lê Đình Cánh, Hoàng Đình Quang ,Vương Trọng… đang trụ vững để bảo tồn “Bình bát” của cụ Tiên Điền trao lại cho hậu thế.
Đúng như cố Thi sỹ Xuân Diệu khẳng định “Đinh Nam Khương đã góp phần trả lại giá trị cho thơ Lục bát” (Bàn việc làm thơ - VN số 38 ngày 18 tháng 9 năm 1982).
Ông Nguyễn Huy Thiệp chia thơ lục bát ra làm hai môn phái - “Trí năng” và “Ngộ năng”. Ông cho rằng Trí năng dung tục hơn Ngộ năng, đọc câu lục có thể luận ra được câu bát, số người làm thơ kiều này khá đông đảo. sau đây là vài ví dụ:

Trâu ơi ta bảo trâu này
Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta

Làng ta phong cảnh hữu tình
Dân cư đông đúc như hình con long

Ngồi buồn đốt một đống rơm
Khói lên nghi nghút chẳng thơm tý nào
Khói bay đến tận Thiên tào
Ngọc Hoàng phán hỏi đứa nào đốt rơm ?

Còn Ngộ năng thì: “lấy tình át chữ đọc câu sáu mà không đoán ra được câu tám thế nào. Ngộ năng có phần hay hơn Trí Năng… Trí năng học tập được, rèn luyện được, ngộ năng thì chịu, dứt khoát trời cho”.
Nói theo Nguyễn Huy Thiệp thì Thi hào Nguyễn Du đúng là ông Tổ của môn phái này và số người kế tục có thể đếm trên đầu ngón tay. Chắc không ngoài mấy vị kể trên.
Trước hết là cụ Tiên Điền, cụ đã để lại cho đời tác phẩm Kiều tới hơn ba ngàn câu lục bát với phong cách ngôn ngữ tinh xảo, lão luyện qua cách ngắt nhịp, dùng từ, dùng hình ảnh rất gợi tả và gợi cảm. Khi tả cảnh thì cảnh gắn với tình. Cảnh và tình cứ như hình với bóng:

Sè sè nấm đất bên đàng
Dầu dầu ngọn cỏ nửa vàng nửa xanh

Buồn trông cửa bể chiều hôm
Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa
Buồn trông ngọn nước mới sa
Hoa trôi man mác biết là về đâu

Còn đây là của cụ Tản Đà:

Non cao những ngóng cùng trông
Suối khô dòng lệ chờ mong tháng ngày
Xương mai một nắm hao gầy
Tóc mây một mái đã đầy tuyết sương
Trời tây ngả bóng tà dương
Càng phơi vẻ ngọc nét vàng phôi pha

Hôm qua chửa có tiền nhà
Suốt đêm thơ nghĩ chả ra câu nào
Đi ra rồi lại đi vào
Quẩn quanh chỉ tốn thuốc lào vì thơ

Tiếp theo Tản Đà là Nguyễn Bính:

… Em nghe họ nói phong thanh
Hình như họ biết chúng mình với nhau
Ai làm cả gió đắt cau
Mấy hôm sương muối cho giầu đổ non

… Thế rồi máu chảy về tim
Duyên làm lành chị duyên tìm về môi
Đêm qua mưa gió đầy giời
Trong hồn chị có một người di qua

Sau Nguyễn Bính có lẽ là Bùi Giáng:

… Hỏi tên? Rằng biển xanh dâu
Hỏi quê? Rằng mộng ban đầu rất xa
Gọi tên là một hai ba
Đếm là diệu tưởng đo là nghi tâm

… Rằng thưa ký ức đàn bà
Tên là thiếu nữ tuổi là dấn thân

Sau Bùi Giáng phải chăng là Đồng Đức Bốn và Nguyễn Duy?

Chăn trâu đốt lửa trên dồng
Rạ rơm thì ít gió đông thì nhiều
Mải mê đuổi một con diều
Củ khoai nướng để cả chiều thành tro


Tre xanh xanh tự bao giờ
Tự ngày xưa đã có bờ tre xanh
Thân gầy guộc lá mong manh
Mà sao nên lũy nên thành tre ơi!

Sau Đồng Đức Bốn và Nguyễn Duy là Đinh Nam Khương?

Lúa đi để lại tháng mười
Và cơn gió thổi rỗng trời ở trên
Trời cao bỗng vút cao thêm
Bâng khuâng vì hẫng chân đêm mất rồi
Gặt rồi còn gốc rạ thôi
Và bao nhiêu dấu chân người mới nguyên

Những cây bút tài hoa trên đây còn rất nhiều bài hay, câu hay. Rất tiếc, trong khuôn khổ này, không có điều kiện trích dẫn nhiều. Chỉ bấy nhiêu đây cũng đủ thấy: “Mỗi người mỗi vẻ mười phân vẹn mười”! 
Hình như ở họ có một mẫu số chung về ngôn ngữ. Đó là sự tự nhiên giản dị, không dụng công gọt đẽo mà vẫn rất tinh xảo, không nạp điện mà vẫn phát sáng như ngọc trong trai như kim cương trong đá. Rất quen mà cũng vô cùng lạ. Có lẽ “Trời cho” là ở điểm này? Tâm là đây và tầm cũng là đây. Thơ lục bát mãi mãi là hồn thiêng đất Việt!
Phải thế này chăng? Thi hào Nguyễn Du trao “Bình bát” cho thế hệ sau để trường tồn mãi mãi.
Lục bát còn thì Việt Nam còn - đã như thế và mãi mãi là như thế!
 
Nhà giáo: Hoàng Tấn Đạt

Thành Phố Vũng Tàu.

Chia sẻ:                   Gửi cho bạn bè
Mỗi độc giả cũng là một tác giả
(Mời bạn cho ý kiến, cảm nhận và lời bình sau khi đọc bài viết trên)
Họ và tên  *
Địa chỉ  *
Email  *
Điện thoại  *
Nội dung (bạn cần sử dụng font chữ Unicode, có dấu; ghi đầy đủ họ tên, địa chỉ, email, điện thoại,... Nếu thiếu các thông tin đó, có thể chúng tôi sẽ từ chối cho hiển thị
 
  Trịnh Toại - tvtoai@gmail.com - 0983325625 - 19/70/11 Đông Khê, Ngô Quyền, Hải Phòng  (Ngày 22/07/2019 19:34:57)

Vâng, cám ơn Nhà giáo: Hoàng Tấn Đạt với bài viết hay... Khơi dậy niềm tự hào dân tộc Việt về thể thơ truyền thống lâu đời của Dân tộc Việt Nam... Để mọi người làm thơ và yêu thơ lục bát tin tưởng và mong muốn thơ lục bát sẽ trở thành Quốc thơ của Việt Nam..
Xin trân trọng!

Các bài khác: